De (loop)baan op: met botsauto of bolide?

Neem het stuur van je loopbaan in handen! Het is een advies dat ik al jaren geef om burgers ertoe te bewegen bewust te anticiperen op mogelijke carrièrewendingen en meer te investeren in hun persoonlijke ontwikkeling. De afhankelijkheid doorbreken van een uitkering of uitzichtloze baan is evenwel allesbehalve een evidentie. Er zijn wel wat randvoorwaarden aan verbonden. Daar ben ik me van bewust.

Onlangs was er kermis in het dorp en trok ik erheen met de kleinkinderen. Terwijl we samen in de draaiende theekopjes zaten, viel het me te binnen dat een stuur vasthouden niet volstaat om te sturen. We konden wrikken wat we wilden aan de ronde schijf in het midden van het kopje, maar het bleef bij rondjes draaien. Plezant, maar niet echt de ervaring van veel controle te hebben.

Het gevoel van onbestuurbaarheid zal bij velen herkenbaar overkomen als het over hun loopbaan gaat. Voor veel werkzoekenden lijkt de aansturing van de loopbaan een nauwelijks te beteugelen betrachting. Ze zien zich veeleer in een botsautootje geklemd: alle kanten uitzwenkend, maar zonder veel voortgang. Met ondertussen lotgenoten die op hen inbeuken en het vehikel compleet onbestuurbaar maken. Op de kermis is dat leuk, in de wereld daarbuiten heel wat minder.

Maar ook wie wel aan de slag is, beschikt dikwijls niet over voldoende vermogen om de loopbaan te besturen. Integendeel, het stuur dat veel werknemers vasthouden, valt nog het meest te vergelijken met het stuur van een namaakautootje op een carrousel. Hoezeer je je ook inbeeldt zelf heldhaftig langsheen allerlei obstakels te laveren, in de realiteit blijf je ter plaatse trappelen en word je met de rest van de voertuigen op het platform in één en dezelfde voortbewogen. Het is rondjes draaien totdat de bel luidt - tenzij je de kwast hebt gepakt, dan verdien je een extra toertje op de mallemolen.

Bedrijven moeten erover waken dat ze hun personeelsbeleid niet zo vormgeven dat het op een draaimolen begint te lijken. Het volstaat dan niet om het koetswerk van de firma op te poetsen en de schijn op te wekken dat werknemers voldoende autonomie hebben om (mee) richting kunnen geven aan hun loopbaan, om hen een stuur in handen te duwen en te doen alsof daarmee het menselijk kapitaal wel zal gerund raken. Van een aantrekkelijke werkgever mag meer verwacht worden.

Die leidt medewerkers op tot volleerde rallyrijders, niet te benauwd om plankgas te geven bij het reveleren van hun talent, waar nodig buitensporige verwachtingen af te remmen en chicanes in het loopbaanparcours gecontroleerd slippend te nemen. Duurzaam personeelsbeheer impliceert niet alleen dat medewerkers beschikken over een HR-instrumentarium dat hen toelaat professioneel te manoeuvreren; ze moeten evenzeer vaardigheden verwerven om vaart te geven aan hun (loop)baan, loopbaancompetenties zoals kunnen vooruitkijken, kunnen connecteren, kritisch kunnen zijn en betekenis kunnen geven. Bovendien lukt het besturen van een loopbaan pas als er een feitelijke, juridische en organisatorische context bestaat die wendbaarheid toelaat, die het mogelijk maakt echt
ondernemend te zijn binnen een bedrijf of aan de eigen functie te sleutelen zoals een doe-het-zelver aan een zeepkist. Er is ten slotte nood aan ervaren copiloten, die het loopbaanparcours helpen uitstippelen en gerichte coaching voorzien opdat de loopbaanbolide niet uit de bocht vliegt.

Staat HR klaar voor deze rol als co-piloot?

Fons Leroy
Gedelegeerd Bestuurder
VDAB